znajduje się w centralnej częsci województwa, na Kujawach. Obejmuje obszar 476 km2, który zamieszkuje około 57 tysięcy mieszkańców. Powiat tworzy 9 jednostek administracyjnych, w tym 1 gminę miejską ( Aleksandrów Kujawski ), 2 gminy miejsko - wiejskie (Ciechocinek i Nieszawa) oraz 6 gmin wiejskich (Aleksandrów Kujawski, Bądkowo, Koneck, Raciążek, Zakrzewo i Waganiec). Na terenie powiatu znajdują się liczne obiekty zabytkowe, przez które prowadzą szlaki turystyczne, m. in. autokarowy "Szlak Powstania Styczniowego na Kujawach".
Aleksandrów
Kujawski
miasto powiatowe ( około 13 tys. mieszkańców ) na Kujawach.
Prawa miejskie i obecną nazwę otrzymało w 1919 r. Pierwotna
nazwa osady Trojanowo pochodziła od nazwiska właściciela
majątku, trojanowskiego, na gruntach którego powstała. W 1862
r. otwarto linię kolejową Bydgoszcz - Warszawa. Wizyta cara
Aleksandra II oraz spotkanie z cesarzem Wilhelmem I w 1879 r.
przyczyniły się do oficjalnej zmiany nazwy miejscowości na
Aleksandrów Pograniczny
- pałac Trojanowskich z pocz. XX w., eklektyczny, z parkiem
krajobrazowym: Kościół p. w. Przemienienia Pańskiego z lat
1896 - 1905, neogotycki; budynek komory celnej z około 1900 roku;
zespół dworca kolejowego z lat 1860 - 1900.
Ciechocinek
miasto ( 11 tysięcy mieszkańców ), znane uzdrowisko w powiecie
aleksandrowskim. Jako osada jest wymieniona w 1466 r. Próbne
wiercenia zostały przeprowadzone pod koniec XVIII w.,
uczestniczył w nich znany geograf Aleksander Humboldt. Rozwój
miejscowości związany jest z budową tężni oraz warzelni soli.
Rok 1836 przyjmuje się za początek działalności kurortu. W
1916 r. Ciechocinek otrzymał prawa miejskie. Są tu leczone
choroby układu krążenia, narządów ruchu, ukłau oddechowego,
neurologiczne i reumatyczne. Węzeł pieszych szlaków
turystycznych.
- tężnie wzniesione w latach 1824 - 1859 wg projektu Jakuba
Graffa; Park Zdrojowy z połowy XIX w.; łazienki eklektyczne z
lat 1833 - 1838 przy ul. Raczyńskich 6; obudowa źródła "Grzybek"
z roku 1926; dworzec PKP z lat 1901 - 1902; cerkiew p. w.
Archanioła Michała z lat 1894 - 1898; kościół p. w. św.
Piotra i św. Pawła z lat 1873 - 1884, neogotycki; rezerwat
florystyczny "Ciechocinek", o powierzchni 11,34 ha.
więcej.....
Nieszawa
miasto ( 2,2 tysięcy mieszkańców ), położone nad rzeką
Wisłą, wpowiecie aleksandrowskim. Na obecne miejsce
translokowana w latach 1460 - 1462 przez króla Kazimierza
Jagiellończyka. Pierwsza lokacja w 1230 roku, przy zamku
krzyżackim w Starej Nieszawie ( dziś Mała Nieszawka ). Kolejna
lokacja po Pokoju Mełneńskim w 1422roku, przy królewskim zamku
"Dybów", na przeciw Torunia. W 1867 urodził się w
Nieszawie Stanisław Noakowski, malarz, architekt i historyk
sztuki.
- kościół p. w. św. Jadwigi z lat 1460 - 1468, gotycki;
kościół i klasztor franciszkanów z lat 1611 - 1666; zespół
folwarczny klasztoru franciszkanów z II ćwierci XIX w.; ratusz
z XVIII w., przebudowany w I ćwierci XIX w.; Muzeum Stanisława
Noakowskiego; plebania - dworek Noakowskiego z połowy XIX w.;
prom na rzece Wiśle.
więcej.....
Bądkowo
wieś gminna na Równinie Inowrocławskiej, w powiecie
aleksandrowskim. W 1239 r. książę Konrad mazowiecki nadaje
wieś kapitule katedralnej we Włocławku.
- kościół p. w. św. Mateusza, murowany, z początku XIV w.,
gotycki; park dworski, krajobrazowy, z przełomu XIX/XX w.
Koneck
wieś gminna na Równinie Inowrocławskiej, w powiecie
aleksandrowskim. Od 1779 roku kolonizowana przez olędrów. W
rejonie wiele jezior - oczek wytopiskowych.
- kościół p. w. św. Prokopa, murowany, z lat 1902 - 1909;
park dworski, krajobrazowy, II połowy XIX w.; kolej wąskotorowa
Nieszawa - Dobre - Radziejów z 1908 r. ( nieczynna ).
Raciążek
wieś gminna na skraju Wysoczyzny Kujawskiej, w powiecie
aleksandrowskim. Wzmiankowana w 1065 r. w tzw. falsyfikacie
mogileńskim. W latach 1317 - 1867 Raciążek posiadał prawa
miejski. Biskup Maciej z Gołańczy wzniósł około roku 1330
zamek. W 1404 roku król Władysław Jagiełło zawarł na zamku
ugodę z Krzyżakami, m. in. w sprawie wykupu ziemi dobrzyńskiej.
- ruiny zamku biskupów włocławskich z około 1330 roku;
kościół p. w. Wszystkich Świętych i św. Hieronima, z lat
1597 - 1612, renesansowy.
więcej.....
Waganiec
wieś gminna w powiecie aleksandrowskim. Ostatnim właścicielem
majątku Waganiec był Bogusław Bacciarelli (1914 - 1945),
potomek słynnego malarza Bacciarellego.
- zespół dworski z ruiną dworu i pozostałością parku
krajobrazowego z pocz. XX w.; zespół młyna z początku XX w.;
budynek dworca kolejowego z końca XIX w.
Zakrzewo
wieś gminna na Równinie Inowrocławskiej, w powiecie
aleksandrowskim. W połowie XVIII w. własność Stanisława
Sokołowskiego, kasztelana brzesko - kujawskiego, który
sprowadził karmelitów bosych.
- kościół p. w. św. Józefa, drewniany, barokowy, zbudowany w
1745 r.; plebania, dawny klasztor karmelitów bosych z 1875 r.;
dwór murowany z 1890 r. z parkiem dworskim z połowy XIX w.
znajduje się we wschodniej części województwa, na Pojezierzu Dobrzńskim. Obejmuje obszar 1000 km2, który zamieszkuje około 69 tysięcy mieszkańców. Powiat tworzy 9 jednostek samorządowych, w tym 1 gmina miejska (Lipno), 2 gminy miejsko-wiejskie (Dobrzyń i Skępe) oraz 6 gmin wiejskich (Bobrowniki, Chrostkowo, Kikół, Lipno, Tłuchowo i Wielgie). Na terenie powiatu dominuje przetwórstwo płodów rolnych oraz przemysł metalowy. Kilkanaście ciekawych zespołów pałacowo-parkowych, ponad 20 jezior, przełom rzeki Mieni oraz zespół klasztorny w Skępem, to najważniejsze atuty regionu.
Lipno
miasto powiatowe ( 15,6 tysięcy mieszkańców ) na pojezierzu
Dobrzyńskim, nad rzeką Mienią. We wczesnym średniowieczu był
tu obronny gród. Książę Władysław dobrzyński nadaje w 1349
r. prawa miejskie. Miejsce odbywania sądów ziemskich i
sejmików. Przywileje dla miasta były nadawane przez kolejnych
królów polskich: Władysława Jagiełłę, Aleksandra
Jagiellończyka, Zygmunta Starego, Zygmunta Augusta oraz
Stanisława Augusta Poniatowskiego. PO 1792 roku miasto w zaborze
pruskim, a po 1815 roku w Królestwie Polskim.
- kościół p. w. Wniebowzięcia NMP z II połowy XIV w.,
gotycki; kościół ewangelicki z lat 1856 - 1868, neogotycki;
dawna cerkiew prawosławna ( obecnie kino ) z I połowy XIX w.;
pomniki przyrody: dęby ( 95 - 365 cm ).
Dobrzyń nad
Wisłą
miasto ( 2,4 tysiąca mieszkańców ), położone na wysokiej
skarpie nadwiślańskiej, w powiecie lipnowskim. Wzmiankowana w
1065 roku w tzw. falsyfikacie mogileńskim. Książę Konrad
mazowiecki sprowadził w 1228 roku do Dobrzynia "Braci
Dobrzyńskich" - zakon Rycerzy Chrystusowych. Prawa miejskie
Dobrzyń otrzymał w 1239 roku i był głównym ośrodkiem ziemi
dobrzyńskiej. W 1409 roku Krzyżacy zdobyli zamek dobrzyński.
- kościół p. w. Wniebowzięcia NMP wzniesiony w latach 1279 -
1316; klasztor pofranciszkański z 1795 roku; grodzisko
wczesnośredniowieczne z XI - XIV wieku, tzw. "Góra Zamkowa".
Skępe
miasto ( 3,7 tysięcy mieszkańców ) na Pojezierzu Dobrzyńskim,
nad jeziorem Wielkim i jeziorem Świętym, w powiecie lipnowskim.
W latach 1434 - 1444 król Władysław Warneńczyk zezwala na
lokację miasta. Owczesny właściciel miasta, Mikołaj
Kościelski lokuje miasto w 1445 r. Kościeleccy w 1489 r.
uzyskują od biskupa płockiego Jana Lubrańskiego zgodę na
ufundowanie klasztoru bernardynów. Prawa miejskie zostały
zabrane w 1867 r. przez zaborcę rosyjskiego. Ponownie Skępe
otrzymało prawa miejskie w 1997 roku.
- zespół klasztorny bernardynów; kościół p. w. Zwiastowania
NMP z lat 1508 - 1510, kaplica grobowa rodziny Zielińskich z
około 1734 r. oraz spichlerz z II połowy XVIII w.; kaplica
" Na Borku" z 1755 r.; zespół zajazdu klasztornego z
początku XIX w.; dwór ( własność leśnictwa ) z połowy XIX
w., drewniany; grodzisko wczesnośredniowieczne z XI - XIIIw.,
pomiędzy jeziorami Wielkim i Małym; rezerwat przyrody,
torfowiskowy "Torfowisko Mieleńskie" o powierzchni 16,04
ha.; liczne pomniki przyrody: lipy, dęby oraz cisy.
Bobrowniki
wieś gminna nad rzeką Wisłą, w powiecie pilnowskim.
Wymieniane w 1321 roku jako należące do dekanatu raciążskiego.
W 1379 roku wieś i zamek należą do księcia Władysława
Opolczyka, po nim do Krzyżaków. Prawa miejskie zostały nadane
w 1403 roku przez wielkiego mistrza Ulricha von Jungingen. Od
1405 roku siedziba starosty dobrzyńskiego. Przywilej miejski
Bobrowniki utraciły w 1868 roku.
- kościół p. w. św. Anny z lat 1787 - 1788; ruiny zamku
krzyżackiego z końca XIV w.; budynek Sądu Gminnego z połowy
XIX w.
Chrostkowo
wieś gminna na Pojezierzu Dobrzyńskim, w powiecie lipnowskim.
Pierwsza wzmianka o osadzie w XIII wieku. W 1863 roku w okolicy
pod Nietrzebą rozegrała się bitwa powstańców z Rosjanami.
- kościół p. w. św. Barbary z 1709 roku oraz kostnica z
początku XVIII w., drewniana; zespół przyrodniczo-krajobrazowy
"morena Chrostkowska"; występowanie drumlinów -
unikalnych form polodowcowych.
Kikół
wieś gminna nad jeziorem Kikolskim, w powiecie lipnowskim. Gród
wymieniany jest w 1236 roku jako siedziba kasztelanii kikolskiej.
Król August II zezwala w 1745 roku ówczesnemu właścicielowi,
Ignacemu Zboińskiemu na lokację miasta. Prawa miejskie Kikół
utracił w końcu XIX w.
- pałac z 1792 roku, klasycystyczny oraz park krajobrazowy z
połowy XIX w.; kościół p. w. św. Wojciecha z lat 1904 - 1909;
grodzisko późnośredniowieczne z XII - XIV w.; jezioro
Kikolskie z atrakcyjnymi warunkami dla wędkarzy i żeglarzy.
Tłuchowo
wieś gminna na Pojezierzu Dobrzyńskim, w powiecie lipnowskim.
Wzmiakowana w 1252 roku. Gniazdo rodzinne rodu Tłuchowskich
herbu Cholewa.
- kościół Wniebowzięcia NMP z lat 1886 - 1888; dwór z końca
XIX w.
Wielgie
wieś gminna na Pojezierzu Dobrzyńskim, w powiecie lipnowskim.
Osada wymieniana w 1564 r.
- kościół p. w. św. Wawrzyńca z około połowy XVIII w.,
drewniany; dwór z końca XIX w., w otoczeniu parku
krajobrazowego; młun z około 1900 r., murowany; pomnik przyrody
- jesion wyniosły ( 430 cm ).
znajduje się w południowej części województwa, na Kujawach. Obejmuje obszar 607 tysięcy k2, który zamiszkuje około 45 tysięcy mieszkańców. Powiat tworzy 7 jednostek samorządowych, w tym 1 gmina miejska (Radziejów), 1 gmina miejsko-wiejska (Piotrków Kujawski) oraz 5 gmin wiejskich (Radziejów, Bytoń, Dobre, Osięciny, i Topólka). Powiat posiada typowo rolniczy charakter z dobrze rozwiniętą komunikacją samochodo-kolejową. Liczne ośrodki rekreacyjno-wypoczynkowe nad jeziorami oraz szlaki turystyczne, np. "Szlak Powstania Styczniowego na Kujawach" oraz "Szlak Lokietka" stanowią centrum zainteresowania turystów. Na terenie powiatu rozwija się agroturystyka.
Radziejów
miasto ( 5,9 tysięcy mieszkańców ) na Równinie
Inowrocławskiej. Osada nadana w 1142 r. przez księżną
Salomeę klasztorowi benedyktynów w Mogilnie. W 1252 r.
Kazimierz kujawski nadał przywilej miejski. W Radziejowie w 1423
r. miały miejsce zaręczyny córki Władysława Jagiełły,
Jadwigi. Od XVI w. miejsce odbywania sądów grodzkich i
sejmików.
- kościół p. w. Wniebowzięcia NMP z I połowy XIV w.,
przebudowany w XVI w.; zespół klasztorny franciszkanów z
około 1331 r., później przebudowany; ratusz z I ćwierci XIX w.
więcej.....
Piotrków Kujawski
miasto ( 5 tysięcy mieszkanców ) na Równinie Inowrocławskiej,
w powiecie radziejowskim. Osada wzmiankowana w 1325 roku. Prawa
miejskie nadane zostały przez Augusta III w 1738 roku, a zabrane
w 1867 roku. Od 1998 roku Piotrków ponownie jest miastem
- kościół p. w. św. Jakuba z I połowy XVI w., gotycki.
Bytoń
wieś gminna nad jeziorem Bytońskim, w powiecie radziejowskim.
- kościół p. w. św. Stanisława Biskupa z lat 1904 - 1907;
jezioro Głuszyńskie z ośrodkiem rekreacyjno-wypoczynkowym.
Dobre
wieś gminna na Równinie Inowrocławskiej, w powiecie
radziejowskim. Wzmiankowana w 1400 roku, kiedy to wymieniany jest
Piotr z Dobrego.
- zabytkowy zespół cukrowni z lat 1907 - 1929.
Osięciny
wieś gminna na Równinie Inowrocławskiej, w powiecie
radziejowskim. Osada wzmiankowana w XIV w. W latach 1824 - 1867
Osięciny były miastem.
- kościół p. w. Opieki MB z lat 1854 - 1856; budynek karczmy z
I połowy XIX w.; dwór z II ćwierci XIX w. oraz park
krajobrazowy z początku XIX w.
więcej.....
Topólka
wieś gminna nad rzeką Zgłowiączką, w powiecie radziejowskim.
- jezioro Głuszyńskie z ośrodkiem rekreacyjno-wypoczynkowym.
znajduje się w południowo-wschodniej części województwa, na Kujawach. Obejmuje obszar 1400 km2, który zamieszkuje około 88 tysięcy mieszkańców. Powiat tworzy 14 jednostek samorządowych, w tym 1 gmina miejska (Kowal), 5 gmin miejsko-wiejskich (Brześć Kujawski, Chodecz, Izbica Kujawska, Lubień Kujawski i Lubraniec) oraz 7 gmin wiejskich (Baruchowo, Boniewo, Choceń, Fabianki, Kowal, Lubonie i Włocławek). Powiat posiada charakter typowo rolniczy z nastawieniem na rozwój turystyki. Najważniejszymi walorami regionu są obiekty przyrodnicze oraz historyczne, które stymulują rozwój turystyki. W obrębie powiatu znajduje się 9 rezerwatów przyrody, park krajobrazowy oraz szereg zespołów dworsko-parkowych. Sieć szlaków turystycznych pieszych i autokarowych ułatwia dotarcie do najciekawszych obiektów, np. "Szlak Powstania Styczniowego na Kujawach" i "Szlak Zgłowiączki".
Kowal
misto ( 3,5 tysiąca mieszkańców ) na Pojezierzu Kujawskim, w
powiecie włocławskim. Około połowy XIIw. został wzniesiony
zamek. W 1310 roku urodził się tu prawdopodobnie Kazimierz
Wielki, który później nadał Kowalowi prawa miejskie. Od XV w.
do 1793 roku znajduje się tu siedziba starostwa kowalskiego.
Upadek miasta związany z wojnami szwedzkimi. Kowal w latach 1870
1919 był pozbawiony praw miejskich.
- kościół p. w. św. Urszuli zlat 1604 - 1608; kaplica grobowa
Kretkowskich z 1857 roku; rezerwat przyrody "Olszyny
Rakutowskie", leśny o powierzchni 174,62 ha; rezerwat
przyrody "Jezioro Rakutowskie", faunistyczny o
powierzchni 414,07 ha; jezioro Lubiechowskie z ośrodkiem
rekreacyjno - wypoczynkowym.
Brześć Kujawski
miasto ( 4,7 tysięcy mieszkańców ) nad rzeką Zgłowiączką,
w powiecie włocławskim. Prawa miejskie otrzymał w 1250 roku z
rąk księcia Kazimierza kujawsjiego. Brześć był siedzibą
sądów grodzkich. W latach 1332 - 1343 przejściowo zajęte prze
Krzyżaków, którzy wznieśli tu zamek, a miasto otoczyli
zespołem murów obronnych. W 1435 roku w mieście został
zawarty pokój brzeski. Upadek miasta zapoczątkowały wojny
szwedzkie.
- kościół p. w. św Stanisława Biskupa z około 1332 r.;
zespół klasztorny dominikanów: kościół z III ćwierci XIV w.
i klasztor z XVI w.; ratusz z 1824 roku, klasycystyczny;
fragmenty murów miejskich z I połowy XIV w.; dawne więzienie
pruskie ( na fundamentach zamku książęcego ) z połowy XIX w.
Chodecz
miasto ( 2 tysiące mieszkańców ) nad jeziorem Chodeckim, w
powiecie włocławskim. Prawa miejskie otrzymało w 1442 roku z
rąk Władysława Warneńczyka. Miasto posiadało szereg
przywilejów królewskich, m. in. od króla Zygmunta Augusta. W
II połowie XVI w. własność M. Sokołowskiego. Upadek miasta
związany jest z wojnami w XVII i XVIII wieku. Po powstaniu
styczniowym utrata praw miejskich. Ponowne ich odzyskanie
nastąpiło w 1921 roku.
- kościół p. w. św. Dominika z lat 1849 - 1850; katakumby na
cmentarzu z 1799 r.; kaplica p. w. św. Jakuba z 1799 roku, dom
burmistrzów z XVIII w.; dawny szpital dla ubogich z 1799 roku;
wiatrak kożlak z 1870 roku, drewniany; park krajobrazowy z II
połowy XIX w.
Lubień Kujawski
miasto ( 1,4 tysięcy mieszkańców ) na Pojezierzu Kujawskim, w
powiecie włocławskim. Prawa miejskie nadane zostały w 1566
roku. Miasto stanowiło prywatną własność szlachecką. Utrata
praw miejskich nastąpiła w 1867 roku po powstaniu styczniowym.
Ponowne nadanie nastąpiło w 1919 roku.
- kościół p. w. Najświętszego Serca Jezusa z lat 1884 - 1886;
dawna karczma z przełomu XVII/XIX w., drewniana
Izbica Kujawska
miasto ( 2,7 tysiąca mieszkańców ) na Pojezierzu Kujawskim, w
powiecie włocławskim. Prawa miejskie zostały nadane w 1394
roku przez Władysława Jagiełłę. W okresie Polski
szlacheckiej własność prywatna.
kościół p. w. Wniebowzięcia NMP z XV w., gotycki; kościół
poewangelicki z końca XIX w., neogotycki; dawna bożnica z
połowy XIX w.; dwór z II połowy XIX w. z parkiem krajobrazowym;
obszar krajobrazu chronionego nad jeziorem Modzerowskim.
Lubraniec
miasto ( 3,5 tysięcy mieszkańców ) na drzeką Zgłowiączką,
wpowiecie włocławksim. Prawa miejskie uzyskał w 1509 roku.
Pierwsza wzmianka o osadzie w 1399 roku, kiedy była
własnością Godziembów. Biskup poznański Jan Lubrański
nadaje w 1509 roku prawa miejskie, które Lubraniec traci po
powstaniu styczniowym w 1867 roku. Ponownie prawa miejskie
zostały pyzznana w 1919 roku.
- kościół p. w. MB Szkaplerznej z lat 1905 - 1906; dawna
bożnica z połowy XVIII w.; kaplica cmentarna św. Anny z 1834
roku; pałac Mniewskich z około 1827 roku; park krajobrazowy z I
połowy XIX w.
Boniewo
wieś gminna na Pojezierzu Kujawskim, w powiecie włocławskim.
- dwór z połowy XIX w.; park krajobrazowy z II połowy XIX w.;
dworzec kolejki wąskotorowej z około 1920 roku.
Choceń
wieś gminna na Pojezierzu Kujawskim, w powiecie włocławskim.
Pierwsza wzmianka pochodzi z 1444 roku, kiedy to właściciel
jest Marcin herbu Mościc.
- dwór z końca XIX w.; park krajobrazowy z końca XIX w.;
zespół cukrowni z około 1914 roku; grodzisko średniowieczne z
XIII - XIV w.
Fabianki
wieś gminna na krawędzi Kotliny Toruńskiej, w powiecie
włocławskim.
- dwór z początku XX w.; park krajobrazowy z początku XX wieku.
Baruchowo
wieś ginna na Pojezierzu Kujawskim, w powiecie włocławskim.
- dwór z końca XIX w. oraz park krajobrazowy z końca XIXw.;
rezerwat przyrody "Olszyny Rakutowskie"' faunistyczny
na pow. 174,62 ha; rezerwat "Grodno", leśny, na
obszarze 132,88 ha.
Lubanie
wieś gminna na Pojezierzu Kujawskim, w powiecie włocławskim. W
II połowie XVI w. własność kapituły włocławskiej.
- kościół p. w. św. Mikołaja z 1909 roku.
Włocławek. Wszelkie prawa zastrzeżone
